isteğe bağlı sigorta sorgulama ve bilgileri
İsteğe bağlı sigorta nedir ?
İsteğe bağlı sigorta Türkiye'de AB uyum sürecinde 2007 yılı itibariyle herkesin sigorta kapsamı altına alınması amacıyla daha önceki isteğe bağlı sigorta ya geçebilme hakkı kazanabilmek için 1080 gün işyeri primi yatırılması şartını ortadan kaldırarak sosyal güvence kapsamına girmek isteyen serbest meslek sahibi geçici işçilere sağlanılan kolaylıktır.
İsteğe Bağlı Sigortalı Olma Şartları
İsteğe bağlı sigortalı olmak için; 18 yaşını doldurmuş olmak, T.C. vatandaşı olmak, Türkiye’de ikamet etmek veya Türkiye’de ikamet etmekte iken sözleşme imzalanmamış ülkelerde bulunmak, zorunlu sigortaya tabi çalışmamak ve kendi sigortalılıklarından gelir/aylık almamış olma şartları aranacaktır. Kanun uygulamasında, zorunlu sigortalı kapsamında tescilli olma ve belli bir süre prim gün şartı aranmayacaktır.
isteğe Bağlı Prim Ödeyenlerin Genel Sağlık Sigortalısı Olmaları
Kanunla uygulamada getirilen değişiklikle, hem Kanunun yürürlük tarihinden önce isteğe bağlı sigortalılıklarını Kanunun yürürlük tarihinden sonra da devam ettirenler hem de Kanunun yürürlük tarihinden sonra ilk defa isteğe bağlı sigortalı olanlar 5510 sayılı Kanundan sonra 1 aylık genel sağlık sigortası primi ödemelerini takiben genel sağlık sigortası kapsamına alınacaklardır.
İsteğe Bağlı Sigortalılarca Ödenecek Primler
İsteğe bağlı sigortaya devam edenler, kendilerince belirlenen prime esas kazanç üzerinden % 20 oranında uzun vade (emeklilik) ve % 12 oranında da genel sağlık sigortası olmak üzere % 32 oranında prim ödeyeceklerdir.
İsteğe Bağlı Sigortalılığa Devam Şartları
Kanun uygulamasında, yenilik olarak, isteğe bağlı sigortalılığın devamında belli süre prim ödememe halinde sigortalılığın sona ermesi söz konusu olmayacak, ait olduğu ayın primini en geç 12 ay içinde ödemeyen sigortalının sadece o aya ait primini ödeme imkanı ortadan kalkacak, diğer aylara ait primlerin ödenmesi imkanı getirilerek, 12 geçmemek üzere geç yatırılan aylara ait primler gecikme zamlı alınarak tahsil edilecektir. Talep veya ölüm dışında isteğe bağlı sigortalılık sonuçlandırılmayacaktır.
Örneğin; 2009 yılı Ocak ayı primini 2010 yılı Şubat ayı sonuna kadar ödemeyen sigortalının sadece 2009 yılı Ocak ayı primini ödeme imkanı ortadan kalkacaktır.
Ay İçinde Zorunlu Ve İsteğe Bağlı Sigortalılık
Kanunla getirilen bir başka uygulama da, ay içerisinde kısmı zorunlu çalışmalarından geri kalan bölümlerinin isteğe bağlı prim ödeyerek tamamlanması imkanının getirilmesidir. Daha açık ifadelerle, bunlar için ay içerisinde 30 gün üzerinden isteğe bağlı sigorta primi ödeme zorunluluklarının bulunmamasıdır.
Örneğin; ay içerisinde 15 gün zorunlu çalışması bulunan sigortalı, geri kalan 15 günü için isteğe bağlı primi ödeyebilecektir.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği 12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanmış bulunmaktadır. Söz konusu Yönetmeliğin isteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi ve yeniden başlamasına ilişkin 95 inci maddesinde yapılan düzenleme ile sigortalılara 12 aylık sorgulama süresini beklemeksizin prim ödemelerine göre hizmet süresi tespiti imkanı sağlanmıştır.
Diğer taraftan, İsteğe Bağlı Sigorta İşlemleri Hakkında Tebliğ 1/7/2010 tarihli ve
27628 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ve İsteğe Bağlı Sigorta İşlemleri Hakkında
Tebliğ ile getirilen değişiklikler doğrultusunda isteğe bağlı sigortalılarla ilgili yapılacak işlemler aşağıda açıklanmıştır.
Prim ödemesi olmayan sigortalılar
İsteğe bağlı sigortalılığın başladığı tarihten itibaren prim ödemesi bulunmayanların
yazılı olarak sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunmaları halinde, isteğe bağlı sigortalılıkları başlangıç tarihi itibariyle sona erdirilecektir.
Sigortalılığın başlangıç tarihi itibariyle sona erdirilmesinde (01) kodu kullanılacaktır. İsteğe bağlı sigortalılığı bu şekilde sona erenler yeniden isteğe bağlı sigortalı olmak istemeleri halinde talep dilekçesi ile müracaat edeceklerdir.
Örnek- 7/6/2010 tarihinde isteğe bağlı sigortalılığı başlayan, 19/11/2010 tarihinde
isteğe bağlı sigortalılığını durdurmak için yazılı talepte bulunan ve sigortalılık süresi içinde prim ödemesi olmayan sigortalı (C)’nin isteğe bağlı sigortalılığı 7/6/2010 tarihi itibariyle (01) kodu ile sona erdirilecektir.
Prim borcu bulunan sigortalılar
Yazılı talep tarihi itibariyle sigortalılık süresi içerisinde bir veya birden çok aya ait prim borcu bulunanların sigortalılıkları yazılı talep tarihinden önce en son primi ödenmiş ayın sonu itibariyle sona erdirilecek, ödenmediği tespit edilen primler 12 aylık sorgulama süresi dikkate alınarak gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte tahsil edilecektir. 12 aylık sorgulama süresi sonunda primi ödenmiş sürelere ilişkin sigortalılık süresi tespiti işlemleri program oluşturuluncaya kadar manuel yapılacaktır.
Örnek 16/12/2009 tarihinde isteğe bağlı sigortalılığı başlayan ve 19/7/2010
tarihinde isteğe bağlı sigortalılığını durdurmak için talepte bulunan sigortalı (D), en son 2010 yılı Haziran ayı primini ödemiş, 12 aylık sorgulama süresi içinde bulunan 2010 Ocak ve Nisan aylarına ait primlerini ödememiştir. Bu sigortalının isteğe bağlı sigortalılığı 30/6/2010 tarihi itibariyle sona erdirilecek, 2010 Ocak ve Nisan aylarına ait primlerinin 12 aylık sorgulama süresi içinde ve 15/8/2010 tarihinde gecikme zammı ve gecikme cezası ile birlikte tahsil edildiği varsayıldığında, sigortalılık süreleri, 16/12/2009-30/06/2010 (01) olacaktır.
12 aylık sorgulama süresi beklenmeksizin hizmet sürelerinin tespiti
Yazılı talep tarihi itibariyle sigortalılık süresi içerisinde bir veya birden çok aya ait prim borcu bulunan ve talep tarihinde veya daha sonraki bir tarihte örneği ekli “12 Aylık Sorgulama Süresine Göre İsteğe Bağlı Sigortalılık Süresi Tespiti” dilekçesi ile 12 aylık sorgulama süresi içindeki prim borcunu ödemek istemediğini beyan eden sigortalıdan prim borcu tahsil edilmeyecek, isteğe bağlı sigortalılık süreleri primi ödenen sürelere göre tespit edilecektir. 12 aylık sorgulama süresi beklemeksizin hizmet tespiti isteyen sigortalılardan “12 Aylık Sorgulama Süresine Göre İsteğe Bağlı Sigortalılık Süresi Tespiti” dilekçesi alınmadan işlem yapılmayacaktır.
Aylık talebinde bulunmak
İsteğe bağlı sigortalılardan aylık talebinde bulunanların sigortalılıkları, aylığa hak kazanmış olmak ve talepte bulunduğu ay dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcunun ödenmiş olması şartıyla aylık talep tarihi itibariyle sona erdirilecektir. Aylık talep tarihi itibariyle prim borcu bulunan veya bulunmayan sigortalılar hakkında aşağıdaki şekilde işlem yapılacaktır.
İsteğe bağlı sigortalılığın başladığı tarihteki çakışmalar
Ay içerisinde 30 günden az çalışan veya 80 inci madde uyarınca prim ödeme gün
sayısı, ay içindeki toplam çalışma saatinin 4857 sayılı Kanuna göre belirlenen günlük normal çalışma saatine bölünmesi suretiyle hesaplanan gün sayısı 30 günden az olması nedeniyle kalan günlerini isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek tamamlamak isteyen sigortalılar hariç olmak üzere isteğe bağlı sigortaya devam etmek için yazılı başvuruda bulunanlardan yapılacak sorgulama sonucunda 5510 sayılı Kanuna göre zorunlu sigortalı olduğu tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılık talepleri reddedilecektir. Ancak, isteğe bağlı sigortalılığın başladığı tarihte 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında zorunlu çalışması olduğu sonradan tespit edilenlerin isteğe bağlı sigortalılıkları zorunlu sigortalılığın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren başlatılacaktır.
Gelir vergisinden muaf olan kadınlar
5510 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesinden yararlanmak isteyen kadın isteğe
bağlı sigortalılar 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (6)numaralı bendinde belirtilen vergiden muaf işleri hizmet akdiyle herhangi bir işverene tabi olmaksızın sürekli ve kazanç getirici nitelikte 1/10/2008 tarihinden önce yaptıklarını 1/10/2008 tarihinden sonra da yapmaya devam ettiklerini vergi dairelerinden alacakları yazılar ya da sosyal güvenlik kontrol memurları tarafından düzenlenen rapor ile tespit ettirerek, isteğe bağlı sigorta primlerini 2008 yılında prime esas günlük kazanç alt sınırının on
beş katından başlamak (2009 yılı için % 16, 2010 yılı için % 17) ve her yıl birer puan artırılmak suretiyle daha düşük tutarda ödemektedirler.
Geçici 16 ncı madde uygulamasından, 506, 1479, 2925, 2926 ve 5434 sayılı Kanunlara
göre sigortalı/iştirakçi olarak tescilleri yapılmış olup zorunlu sigortalıkları ya da isteğe bağlı sigortalılıkları sona eren, 1/10/2008 tarihinden önce 506 ve 1479 sayılı Kanunlara tabi olarak isteğe bağlı sigortaya prim ödeyen kadın sigortalılar yanında 1/10/2008 tarihinden önce tescili olmayan 1/10/2008 tarihinden sonra ilk defa isteğe bağlı sigortalı olmak için talepte bulunan kadın sigortalılar da yararlanacaklardır.
1/7/2010 tarihli ve 27628 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İsteğe Bağlı Sigorta
İşlemleri Hakkında Tebliğin yayımı tarihinden önce isteğe bağlı sigortalılıkları
başlatılanlardan 1/10/2008 tarihi öncesi tescili olmadığı için geçici 16 ncı madde uygulaması talepleri reddedilerek isteğe bağlı sigorta primleri 30 gün karşılığı tahsil edilen sigortalıların ilk müracaat tarihi itibariyle haklarında geçici 16 ncı madde uygulaması yönünde talepte bulunmaları halinde tescil tarihi itibariyle geçici 16 ncı madde hükümleri uygulanacaktır.
Ancak, Kanunun yürürlük tarihinin 1/10/2008 olması nedeniyle isteğe bağlı sigorta tescilleri bu tarih öncesine götürülmeyecektir.
Geçici 16 ncı madde uygulaması işlemleri (4/b) “Sigortalama İşlemleri, Sigortalı
Tescil İşlemleri, Tescil İlk Giriş” programında “Sigorta Türü” menüsünden “Vergiden Muaf İsteğe Bağlı Sigortalı” alanı seçilerek yapılacaktır.
